Wie het hardst schreeuwt, schreeuwt het best
Inside the Manosphere met Louis Theroux
Beeld van Iris ter Horst
Zonder valse verwachtingen zit ik achter mijn laptop na een lange werkdag. Ik had de trailer een paar dagen eerder al voorbij zien komen en was gelijk gefascineerd. Dat was voornamelijk de kleine ramptoerist in mij, die wist dat ik het pijnlijk zou vinden om te zien. Ik omarm de verwachte frustratie en klik het Netflix-logo aan.
Louis Theroux is een gerespecteerde documentairemaker en staat bekend om het interviewen van mensen met afwijkende ideeën. In verschillende series voor de BBC ontmoet Theroux excentrieke mensen die hij op hun gemak weet te stellen. Dan stelt hij eerlijke vragen die wat ongemakkelijk aanvoelen en vaak succesvol het masker weghalen bij de geïnterviewde.
Hij prikt door een opgezet toneelstuk heen en toont de kwetsbaarheid achter een oppervlakkig personage. Bij de documentaire Inside the Manosphere laat hij zien hoe luid schreeuwen belangrijker is geworden dan waarheid. Hoe extremer de uitspraak, hoe meer aandacht, hoe meer geld. Wat er achter dat mechanisme schuilgaat, blijft onzichtbaar.
De documentaire toont verschillende mannelijke influencers, ook manfluencers genoemd, die een prominente rol spelen in de manosfeer: een online netwerk van websites, sociale-mediakanalen en persoonlijkheden die verkondigen wat 'mannelijkheid' is. Volgens de manosfeer betekent mannelijkheid: veel sporten, misogynie, veel geld verdienen en domineren. Volgens de influencers uit Theroux’ documentaire doe je dat door uit 'de matrix' (de maatschappij) te stappen die jonge mannen zou hersenspoelen.
Hoe doe je dat dan? Britse tiktokker Harrison Sullivan, een van de influencers uit de documentaire, heeft een groot publiek van jongeren. Volgens hem ontsnappen ze aan de matrix door te investeren in door hem aanbevolen crypto, waarvan hij zelf een percentage van de inbreng krijgt. Daarnaast biedt hij abonnementen aan op vrouwelijke Onlyfans-creators, waar hij zelf van zegt te walgen.
Schreeuwen van jongs af aan
In de documentaire wordt duidelijk dat de doelgroep van Sullivan niet bestaat uit een handvol jongens. Op alle hoeken van de straat wordt de tiktokker aangesproken door jonge jongens die verkondigen dat hij hun held is. Hij is een echt idool voor deze kinderen want, ze nemen alles klakkeloos over. "Fuck women! All gays must die!", schreeuwen de jochies nadat ze hun held hebben ontmoet. Het vertekende beeld dat Sullivan en andere tiktokkers laten zien op sociale media, is de complete wereld voor dit jonge publiek. Hoewel de uitspraken in de manosfeer extreem en absurd zijn, werken ze vooral winstgevend vanwege algoritmes die extreme meningen belonen.
Waarheid is minder belangrijk dan views
Het draait natuurlijk om geld, zegt Sullivan in de documentaire als hem wordt gevraagd of hij een goed mens wil zijn. “Als ik alleen goede dingen zou doen, was ik nooit zo groot geworden op sociale media.” Is het dan schreeuwen om te schreeuwen of staat Sullivan echt achter zijn uitspraken? Daar komt geen duidelijk antwoord op, omdat het masker van de manfluencer bij elke vraag van Theroux weer terugkomt.
Als Theroux hem vraagt of hij homofoob is, omdat hij aangeeft zijn zoon te onterven als hij op mannen zou vallen, zegt hij van niet. Ook blogger en podcastmaker Myron Gaines neemt zijn opmerking terug over geforceerde seks met je vriendin, als Theroux hem ermee confronteert. "Bedoel ik letterlijk dat je dat moet doen. Natuurlijk niet."
De morele kwestie over het doen van bepaalde uitspraken voor views blijft ook staan als zakenman Justin Waller aan bod komt. "Vrouwen willen een gezin en een man die voor ze zorgt", "Vrouwen willen geen enkele andere man als ze verliefd zijn", "Mannen hebben de maatschappij vormgegeven". Vrouwen dit, vrouwen dat. Waller lijkt zich te omgeven in een wereld vol generalisaties.
Helaas stopt de wereld van de manosfeer niet bij generalisaties. Gaines laat in zijn podcast een AI-gegenereerd beeld zien van een 'neurowetenschapper' die beweert dat het DNA van mannen via sperma door het vrouwelijk lichaam wordt geadsorbeerd en zo door wordt gegeven aan toekomstige kinderen. "Daardoor kan het kind op haar ex lijken," zegt het AI-beeld. Waarheid lijkt niet te bestaan in de manosfeer.
Maar bleef het maar bij het schreeuwen van onwaarheden. Helaas laat de documentaire ook zien hoe Sullivan en zijn groep van vechtersbazen omgaan met zogenoemde 'predators'. In een livestream hebben ze afgesproken met een man die denkt dat hij een afspraak heeft met een jonge meid. Voor de ogen van de kijkers wordt deze man helemaal in elkaar geslagen. Later zegt Sullivan 'dat dit niet de bedoeling was', terwijl hij zelf tijdens de livestream aan de kijkers vroeg of hij de man moest slaan.
Vrouwen aan bod
Het doorgronden van de mannelijke influencers is een moeilijke taak voor Theroux. Wat de documentaire daarom had kunnen helpen, is een ander perspectief. Waar zijn de vrouwen in de documentaire? Op de vriendinnen en moeders van de influencers na komt er geen vrouw aan bod die serieus ingaat op de problemen van de manosfeer.
Hoe ervaart een vrouwelijke ervaringsdeskundige dit masculiene landschap? Wat kan een vrouwelijk slachtoffer vertellen over de manfluencers? Nu blijft de impact van deze overtuigingen abstract en verschuift de focus naar de makers in plaats van de schadelijke gevolgen.
Het grootste probleem is namelijk dat er geen gesprek te voeren is met deze sociale-mediafiguren. Er is geen ruimte voor een andere mening, want hun mening is een feit en het verdienmodel. Er is één moment in de documentaire wanneer de 'feitelijkheid' van de manfluencers wordt doorbroken. Als Kristen, de vrouw van Waller, vertelt over de conservatieve taakverdeling in hun huwelijk: "Dat werkt goed voor ons." Niet generaliserend of schokkerend om meer geld te verdienen, maar gericht op deze ene situatie.
Het blijft gissen
Nu luisteren we in de documentaire naar geschreeuw en nog meer geschreeuw. Geschreeuw zonder argument, zonder data, zonder onderliggende boodschap of moraal. De manfluencers hebben de invloed van het algoritme ontdekt en promoten hun verdienmodel door steeds extremere uitspraken te doen.
Maar waar komt dat vandaan? Het enige wat Theroux wel heeft kunnen benoemen, is het ontbreken van een stabiel mannelijk rolmodel in de jeugd van alle manfluencers. Is dat de oorzaak van deze bizarre overtuigingen? En zoekt het jonge publiek dan ook naar een rolmodel om een bepaalde leegte te vullen? Of gaat het verder dan dat en mist er een geweten en verantwoordelijkheidsgevoel? Het blijft gissen.
Ik heb de documentaire afgekeken en staar even voor me uit. Dan loop ik naar mijn vriend toe om alle dingen die me boos maken eruit te gooien. Ik zie hem zitten achter zijn computer en wil ineens maar één ding vragen. "Wil je me beloven dat je nooit zo zal worden? Mocht onze relatie uitgaan, dat je nooit zulke dingen zult denken over vrouwen of andere mensen?" Hij kijkt grinnikend op en zegt: "Natuurlijk niet, je weet toch dat ik niet zo ben". Gerust adem ik uit en begin te praten. In mijn achterhoofd denk ik: Wie het hardst schreeuwt, hoeft niet meer te praten. Misschien is dat wel het probleem.
Steun LOVER!
LOVER draait uitsluitend op vrijwilligers en donaties. Wil je dat Nederlands oudste feministische tijdschrift blijft bestaan? Help ons door een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind jehier.