Vergeten vrouwen #3 2026
Wetenschapsters en onderzoeksters
Beeld door Suzanna de Ridder 21 juni 2026
Geniale, heldhaftige en excellerende vrouwen zijn van alle tijden. Ze zijn echter genegeerd, bestolen of simpelweg uit de annalen weggeschreven. Met de reeks Vergeten Vrouwen draagt LOVER bij aan het eerherstel dat ze verdienen. In deze editie: wetenschapsters en onderzoeksters.
Anna Morandi Manzolini (1714–1774)
Italiaanse anatome
In de achttiende eeuw was anatomie nog grotendeels mannenwerk, maar Anna Morandi Manzolini bouwde een reputatie op die tot ver buiten Italië reikte. Samen met haar echtgenoot maakte zij anatomische preparaten van was, waarmee organen, spieren en zenuwen uitzonderlijk nauwkeurig konden worden bestudeerd. Na zijn overlijden zette zij het werk zelfstandig voort en werd ze lector anatomie aan de Universiteit van Bologna. Haar modellen waren niet alleen kunstwerken, maar ook wetenschappelijke instrumenten. Vooral haar reconstructies van het zenuwstelsel trokken internationale aandacht en bevestigden haar autoriteit binnen de anatomie. Vorsten, artsen en wetenschappers reisden naar Bologna om haar werk te bekijken. Een aantal van de wassen anatomische modellen heeft de tand des tijds doorstaan en is in Bologna te zien in het Palazzo Poggi.
Samira Musa Ali (1917–1952)
Egyptische kernfysica
Samira Musa Ali was pionier op het gebied van nucleaire energie. Ze was een van de eerste vrouwen die natuurkunde studeerde aan de universiteit in Caïro en promoveerde op onderzoek naar stralingsfysica. Musa wilde haar wetenschappelijke kennis vooral inzetten voor medische doeleinden en pleitte ervoor om de mensheid te beschermen tegen nucleair gevaar en militaire toepassing ervan. Ook zette ze zich in voor eerlijkere verspreiding van wetenschappelijke kennis, in een tijd waarin kernonderzoek werd gedomineerd door Europa en de VS. Tijdens een werkbezoek aan de VS in 1952 kwam zij bij een auto-ongeluk om het leven. De omstandigheden daarvan zijn tot op de dag van vandaag onderwerp van speculatie. Ze werd slechts 35 jaar oud.
Jane Colden (1724–1766)
Botanica uit Noord-Amerika
Jane Colden wordt vaak beschouwd als de eerste vrouwelijke botanicus van de Britse koloniën, die later de Verenigde Staten gingen heten. Vanuit de tuin van haar familie in New York bestudeerde zij honderden plantensoorten volgens het classificatiesysteem van Carl Linnaeus. Ze stelde een rijk geïllustreerd manuscript samen, waarin zij lokale flora beschreef en categoriseerde. Hoewel vooraanstaande botanici haar werk bewonderden, ontbraken voor vrouwen de institutionele routes naar publicatie en erkenning. Wetenschap was in de koloniale achttiende eeuw immers vooral een Europees en mannelijk domein. Tijdens haar leven kreeg ze nooit de erkenning die ze verdiende.
Sophie Germain (1776–1831)
Franse wiskundige
Omdat vrouwen geen toegang kregen tot de prestigieuze École Polytechnique, kopieerde Sophie Germain collegedictaten van anderen en bestudeerde ze het lesmateriaal op eigen houtje. Onder de mannelijke schuilnaam Monsieur Le Blanc diende ze haar werk in. Daarmee trok ze de aandacht van onder meer de Duitse wiskundige Carl Friedrich Gauss. Sophie Germain verrichtte pionierswerk naar trillende oppervlakken. Dit onderzoek bleek later essentieel voor de elasticiteitstheorie. Haar werk op het gebied van de getaltheorie leverde de zogenoemde ‘priemgetallen van Sophie Germain’ op, die nog altijd relevant zijn binnen de wiskunde. Toen Carl Friedrich Gauss ontdekte dat de briljante meneer Le Blanc in werkelijkheid een jonge vrouw was, sprak hij openlijk zijn bewondering uit. Op aandringen van Gauss wilde de Universiteit van Göttingen haar in 1831 een eredoctoraat toekennen. Helaas overleed ze enkele maanden voordat die eer haar officieel werd verleend.
Marie Maynard Daly (1921–2003)
Amerikaanse biochemica
Marie Maynard Daly was de eerste Afro-Amerikaanse vrouw in de VS die een doctoraat in scheikunde behaalde. Ze verrichtte onderzoek dat vandaag nog doorwerkt in de cardiologie. Zij onderzocht de relatie tussen cholesterol, voeding en hart- en vaatziekten en leverde belangrijk bewijs voor het verband tussen verhoogd cholesterol en slagaderverkalking. Daarnaast bestudeerde zij de effecten van hoge bloeddruk op het vaatstelsel. Haar wetenschappelijke loopbaan kreeg vorm in een academische wereld, waarin racisme en seksisme diep verankerd waren. Dat zij als eerste Afro-Amerikaanse vrouw promoveerde in de scheikunde, was daarom niet alleen een persoonlijke prestatie, maar ook een historische doorbraak. Later zette zij zich actief in voor studiebeurzen en kansen voor Zwarte studenten.
Maryam Mirzakhani (1977–2017)
Iraanse wiskundige
Maryam Mirzakhani tekende ingewikkelde wiskundige problemen letterlijk uit op enorme vellen papier. Die visuele aanpak hielp bij haar onderzoek naar hyperbolische meetkunde, Riemann-oppervlakken en dynamische systemen. In 2014 schreef zij geschiedenis als eerste vrouw én eerste Iraniër die de Fields Medal ontving, vaak omschreven als de Nobelprijs van de wiskunde. In de berichtgeving lag de nadruk vaak op haar uitzonderingspositie als vrouw, terwijl haar inhoudelijke bijdragen veel indrukwekkender waren. Tegelijkertijd doorbrak Mirzakhani hardnekkige stereotypen over vrouwen in de exacte wetenschappen. Ze overleed op veertigjarige leeftijd aan borstkanker. Twee jaar later werd de Maryam Mirzakhani New Frontiers Prize opgericht, die wordt uitgereikt aan vrouwelijke wiskundigen die binnen twee jaar hun doctoraat halen.
Mary Anning (1799–1847)
Britse paleontologe
Mary Anning groeide op in een arm gezin en verdiende haar geld met het zoeken naar fossielen langs gevaarlijke kliffen. Als tiener ontdekte zij het eerste vrijwel complete skelet van een ichthyosaurus. Later volgden belangrijke vondsten van plesiosauriërs en een vroege pterosauriër. Haar ontdekkingen veranderden het wetenschappelijke denken over het leven op aarde. Toch speelde niet alleen gender, maar ook klasse een rol in haar marginalisering. Anning was geen welgestelde gentleman-wetenschapper, maar een arbeidersdochter die financieel afhankelijk was van de verkoop van fossielen. Veel academici bouwden hun reputatie mede op haar vondsten, terwijl zij zelf vaak buiten de officiële erkenning bleef. Tegenwoordig krijgt zij meer erkenning voor haar bijdragen.
Orra White Hitchcock (1796–1863)
Wetenschappelijk illustratrice, kunstenares en geologe uit de VS
Orra White Hitchcock maakte honderden illustraties en houtgravures voor het geologische onderzoek van haar echtgenoot Edward Hitchcock. Lange tijd werden haar bijdragen afgedaan als ondersteunend werk, terwijl haar tekeningen cruciaal waren voor het onderzoek. Zij vervaardigde gedetailleerde afbeeldingen van fossielen, gesteentelagen, planten en landschappen, vaak met een precisie die fotografie destijds nog niet kon bieden. Haar verhaal laat zien hoe wetenschappelijke illustratie lange tijd buiten de officiële geschiedschrijving viel. De grens tussen ‘assistent’, kunstenaar en wetenschapper bleek opvallend gendergebonden. Tegenwoordig erkennen historici dat haar beelden niet slechts een aanvulling vormden op onderzoek, maar zelf een belangrijke vorm van kennisproductie waren.
Gertrude Caton-Thompson (1888–1985)
Britse archeologe
Gertrude Caton-Thompson behoorde tot de eerste archeologen die systematisch gebruikmaakten van luchtfotografie en multidisciplinair veldonderzoek. Haar beroemdste werk vond plaats bij Groot-Zimbabwe, het grootste prekoloniale stenen bouwwerk ten zuiden van de Sahara. Daar deed zij in 1929 onderzoek naar de oorsprong van dit monumentale complex. Ze ontdekte dat de bouwwerken waren gemaakt door Afrikaanse gemeenschappen, wat rechtstreeks inging tegen de koloniale en racistische theorieën in die tijd. Haar ontdekking lag politiek gevoelig, omdat westerse onderzoekers vaak uitgingen van superioriteit van hun eigen beschavingen. Ze ontving er zelfs haatbrieven over. Caton-Thompson hielp archeologie veranderen van een discipline van spectaculaire schattenjacht naar een vak gebaseerd op systematische analyse. Tegelijkertijd leverde zij een belangrijke bijdrage aan het ontmantelen van koloniale mythes.
Edith Clarke (1883–1959)
Elektrotechnisch ingenieur en uitvindster
Edith Clarke ontwikkelde bij General Electric de Clarke Calculator, een grafisch hulpmiddel waarmee complexe berekeningen voor hoogspanningsnetwerken sneller dan voorheen konden worden uitgevoerd. Haar expertise op het gebied van elektriciteitstransport speelde een cruciale rol bij de uitbreiding van moderne stroomnetwerken. Clarke publiceerde invloedrijke technische handboeken en werd in 1947 de eerste vrouwelijke hoogleraar elektrotechniek in de VS. Ondanks seksisme en vooroordelen groeide zij uit tot een van de meest invloedrijke ingenieurs van haar generatie.
Mary Leakey (1913–1996)
Britse paleoantropologe
Mary Leakey verrichtte baanbrekend veldwerk in Oost-Afrika, ontdekte er nieuwe diersoorten en beschikte over een uitzonderlijk oog voor detail. In de Olduvai-kloof ontdekte zij belangrijke fossielen van vroege mensachtigen, waaronder een robuuste australopithecus die nieuw licht wierp op menselijke afstamming. Haar beroemdste vondst deed zij in 1978 bij Laetoli in Tanzania: een reeks versteende voetafdrukken van ongeveer 3,6 miljoen jaar oud. Die afdrukken leverden overtuigend bewijs dat vroege mensachtigen al rechtop liepen. Leakey stond bekend om haar nauwgezette documentatie en haar afkeer van sensatiezucht. Terwijl anderen vaak de grote theorieën formuleerden, leverde zij het empirische bewijs waarop die theorieën konden rusten.
Meer vergeten vrouwen leren kennen? Eerder publiceerde LOVER onder meer:
Vergeten vrouwen (24 juni 2018)
Eerherstel voor oervrouwen (20 november 2020)
Vergeten vrouwen #13 - vrouwen van kleur als grondleggers van technologische innovaties (1 juli 2025)
Steun LOVER!
LOVER draait al ruim vijftig jaar op vrijwilligers en donaties. Wil je dat een van Nederlands oudste feministische tijdschriften blijft bestaan? Help ons door een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier.