Filmanalyse: Sentimental value
Daddy issues op het witte doek
Sentimental Value via Filmdepot
Na het succes van zijn film The worst person in the world (2021) komt de Deens-Noorse regisseur Joachim Trier nu met een familiedrama. Sentimental Value gaat over de moeizame band tussen een vader en zijn twee volwassen dochters en speelt zich voornamelijk af in het familiehuis in Noorwegen.
Oudste dochter Nora wordt gespeeld door Renate Reinsve, dezelfde actrice die de hoofdrol vertolkte in Triers vorige film. Ze is theateractrice en scharrelt met een getrouwde collega. Haar zusje Agnes, gespeeld door de Noorse Inga Ibsdotter Lilleaas, werkt buiten de spotlights en heeft een gezin met één zoon.
Beide zussen dragen de last van hun afwezige vader. Wanneer hij opnieuw hun leven komt verstoren, gaan zij hier ieder op eigen wijze mee om. Gustav Borg, gespeeld door Stellan Skarsgård, is een oud-regisseur en flierefluiter. Hij heeft zijn dochters een groot deel van hun jeugd niet gezien door verscheidene eigen projecten in het buitenland. Wanneer hij plotseling opduikt met een idee voor een scenario waarin Nora de rol van ‘leading lady’ moet vertolken, komen diverse trauma’s naar boven.
Daddy issues aan het licht
De impact die de afwezige vader op de twee meisjes heeft, wordt sterk weergegeven en is herkenbaar voor iedereen met hechtingsproblematiek. Het personage van Nora kent veel eigenschappen die worden omschreven in het boek: Het oudste dochter-effect van Lisette Schuitemaker en Wies Enthoven. Volgens hun onderzoek zijn oudste dochters vaak de “tweede moeders”. Verantwoordelijk en volwassen. Degene die zich sterk houdt tegenover haar sibbelingen. Dit kan ervoor zorgen dat zij streng is voor zichzelf, perfectionistisch, het lastig vindt om grenzen aan te geven, tot burn-out toe.
Erich Fromm legt in zijn boek The Art of Loving uit dat de liefde van vaders conditioneel is. Zij hebben geen lichamelijke band met hun kind dus verbinden ze zich met hun kinderen door dezelfde interesses te delen. Dit gebeurt vaker op latere leeftijd. In het geval van Nora en haar vader Gustav is dit de liefde voor acteren. Hoewel Nora een fantastische actrice is, gaat haar beroep ook gepaard met angst. Zo is in de eerste scène te zien dat ze extreme plankenkoorts heeft. Waarschijnlijk een angst om te falen en daarmee een diepgewortelde pijn van afwijzing te ervaren. Dit is waarschijnlijk ook de reden dat ze zich niet kan hechten aan een romantische partner, en met haar getrouwde collega scharrelt. Nog een afwijzing van het mannelijk geslacht zou té dichtbij het gemis van haar vaders liefde komen.
Wanneer haar vader zijn script bespreekt met haar in de hoofdrol is ze dan ook verbaasd. Haar vader heeft haar amper zien acteren en heeft een hekel aan theater. De pijn van zijn afwezigheid en verwarring van zijn plotselinge interesse zorgen voor interne alarmbellen. Ze bouwt als vanouds weer een muur om zich heen om de pijn niet binnen te laten en breekt opnieuw contact. Gepaard met een hoop verdriet.
Haar jongere zusje Agnes gaat anders om met Gustavs wispelturigheid. Jongste dochters zijn vaak de emotionele speelbal. Om gezien te worden, doen zij vaak wat van hen wordt gevraagd. Ze maken zichzelf onzichtbaar om niet over de grenzen van anderen te gaan, maar doen daarmee zichzelf te kort. Agnes kiest voor rust en laat haar vader zonder gemopper terug in haar leven. Je kunt aan haar zien dat zij zich bewust is van de spanning die zijn aanwezigheid met zich meebrengt en ervoor kiest om zich afzijdig te houden van het conflict tussen haar vader en oudere zus. In een huis waar emotionele regelgeving soms alle kanten op gaat, blijft zij objectief.
Bloed is dikker dan water
Sentimental Value laat zien dat een familieband, soms pijnlijk, onmogelijk te vermijden is. Waar Nora zichzelf probeert te beschermen door haar vader zo veel mogelijk buiten haar leven te houden, is het Agnes die hem keer op keer een kans geeft. Ook al gaat dit ten koste van beiden. In terugblikken van hun jeugd is te zien hoe Nora en Agnes zich door de jaren heen hebben verhouden tot deze situatie. Waar Nora sterk wilde zijn voor Agnes toen ze klein waren, is het Agnes die Nora nu moet helpen. De verantwoordelijke oudere zus kan het niet altijd alleen. Het jongste zusje, normaal de bewaarder van de vrede, moet daarbij haar peoplepleaser-gedrag opzij zetten.
De film is een psychoanalyse over hoe onverwerkte jeugdtrauma’s zich blijven verweven in het heden als er niet over wordt gepraat, of naar elkaar wordt geluisterd. Gebeurtenissen die voor vervreemding hebben gezorgd, krijgen een plek. Situaties die onbegrijpelijk leken, worden opnieuw belicht. En dan lijkt alles niet wat het is van de buitenkant.
Volgens Fromm is de enige manier om van elkaar te houden door met een objectieve blik naar elkaar te kijken, in plaats van een narcistische. En dat is precies wat Trier met deze film doet. Tussen de personages, maar ook voor de kijker. Generationeel trauma is niet zomaar op te lossen, maar door elkaar proberen te begrijpen kunnen problemen wel lichter worden.
Steun LOVER!
LOVER draait uitsluitend op vrijwilligers en donaties. Wil je dat Nederlands oudste feministische tijdschrift blijft bestaan? Help ons door een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier.