De mainstreaming van kinkcultuur

Beeld van Suus de Visser

Waarom voelt ‘vanilla’ seks voor veel jonge vrouwen tegenwoordig ouderwets? Op TikTok verschijnen video’s waarin vrouwen grappen maken over hun submissive fantasieën en dit jaar zagen we Isabella uit Wuthering Heights hijgen als een hond met een riem om haar nek. Ondertussen zijn woorden als choking, dom/sub en BDSM allang niet meer beperkt tot obscure internetfora. Kinkcultuur is mainstream geworden. 

Met kinkcultuur worden seksuele voorkeuren of dynamieken bedoeld die afwijken van wat traditioneel als ‘conventionele’ seks wordt gezien. Dat kan gaan over BDSM, maar ook over subtielere seksuele dynamieken rondom macht, vernedering of praise. Deze subtielere elementen van kink zijn ondertussen onderdeel geworden van hoe jonge mensen over seks praten. 

Dat betekent dus niet automatisch dat mensen massaal in leren harnassen rondlopen. Films als Fifty Shades of Grey brachten BDSM-esthetiek naar de mainstream, terwijl sociale media seksuele openheid steeds makkelijker maakt. Volgens Lena van de Lande, onderzoeker aan de Erasmus School of Social en Behavioural Sciences, hangt dat samen met een bredere culturele verschuiving rondom vrouwelijke seksualiteit. “Heel lang waren het vooral mannen die open waren over seks,” vertelt ze. “De norm rondom praten over seksualiteit was enorm gendered. Daarom kan het bevrijdend werken als vrouwen openlijk praten over hun kinks en fantasieën.” De opkomst van sex positivity speelde daarin een belangrijke rol. Seksueel plezier van vrouwen kwam centraler te staan en daarmee ontstond meer ruimte om fetishes of seksuele voorkeuren te delen. Kinks verdwenen langzaam uit de schaduw. 

Toch ontstaat daar ook een nieuwe spanning. Want als seksuele vrijheid een ideaal wordt, ontstaat er al snel een nieuw idee over hoe een seksueel bevrijde vrouw zich hoort te gedragen. Niet langer terughoudend, maar avontuurlijk, experimenteel en vooral: niet te vanilla. 

Online lijkt vanilla seks steeds vaker een negatieve connotatie te krijgen. Het wordt niet alleen gebruikt om conentionele seks te beschrijven, maar ook om saaiheid of gebrek aan seksuele ervaring te suggereren. Vooral onder jonge mensen ontstaat soms het gevoel dat ‘goede’ seks automatisch experimenteel moet zijn. Choking of dominance/submission-dynamieken worden daardoor steeds minder gepresenteerd als niche praktijken en steeds meer als standaard onderdeel van een avontuurlijk seksleven. 

Die verschuiving hangt nauw samen met pornografie. In veel mainstream porno draait vrouwelijke seksualiteit nog steeds om submissiveness. Zelfs buiten expliciete BDSM-content keren dezelfde genderrollen voortdurend terug: de dominante man, de passieve vrouw, het schoolmeisje, de ‘’good girl’’. Volgens Van de Lande worden dit soort patronen al vroeg aangeleerd via zogenoemde seksuele scripts: draaiboeken die we door middel van opvoeding aangeleerd krijgen en bepalen hoe we seks begrijpen. “We krijgen van alles aangeleerd, ook bepaalde genderrollen,” legt ze uit. “Dat zie je al in Disneyfilms. De man is dan het prins op het witte paars en de vrouw is afwachtend, of ze wordt zelfs in haar slaap gekust. Dat soort patronen worden comfortabel, ze voelen vertrouwd.”

In haar onderzoek sprak Van de Lande met vrouwen die fantasieën hadden over onderdanigheid, vernedering of zelfs verkrachting. Dat betekent volgens haar niet dat die vrouwen naar onderdrukking verlangen. Voor sommigen voelde het aantrekkelijk omdat het aansloot bij bekende genderrollen; voor anderen juist omdat het taboe was. “Sommige feministische vrouwen vinden traditionele genderrollen geil, precies omdat het tegen hun politieke overtuigingen ingaat,” zegt ze. “Taboe heeft aantrekkingskracht.”

Daar ontstaat een ongemakkelijke spanning binnen feministische discussies over kink. Hoe kritisch kan je zijn op verlangens zonder vrouwen opnieuw te vertellen wat ze wel of niet mogen willen?

Aan de ene kant staan critici die stellen dat mainstream kinkcultuur vooral bestaande patriarchale machtsverhoudingen erotiseert. Zij wijzen erop dat agressieve seksuele handelingen, vooral choking, in korte tijd enorm genormaliseerd zijn geraakt, terwijl de ontvanger van die acties overwegend vrouwelijk is. In veel online cultuur wordt vrouwelijke submissiveness bovendien esthetisch verpakt: roze graphics met teksten als ‘choke me’ of memes waarin vrouwen grappen over hun verlangen om ‘gebruikt’ te worden. 

Aan de andere kant ervaren veel vrouwen die dynamiek juist als bevrijdend. Volgens Van de Lande kunnen mensen bovendien vaak verrassend genuanceerd omgaan met hun eigen fantasieën. In haar onderzoek zag ze dat veel deelnemers zich bewust waren van de stereotypen waar hun verlangens uit voortkomen. “Voor veel mensen is het echt een spel,” zegt ze. “Een rol die ze aannemen.”

Veel kritiek op de normalisering van kink richt zich dan ook niet per se op BDSM-community’s zelf, maar op het feit dat BDSM-esthetiek steeds vaker losraakt van de context waarin consent en veiligheid expliciet worden besproken. Dingen die ooit vooral voorkwamen binnen specifieke kinkscenes, verschijnen nu steeds vaker als vanzelfsprekend onderdeel van heteroseks onder jongeren. 

Volgens Van de Lande komt dat grotendeels door een gebrek aan voorlichting. “Kinky seks hoeft niet per definitie problematisch te zijn,” zegt ze. “Maar we hebben simpelweg niet genoeg seksuele voorlichting en te weinig reflectie op porno. Daardoor begrijpen sommige mensen bijvoorbeeld niet dat je ook voor choking expliciete toestemming nodig hebt.”

Het feministische debat rondom kink blijft voorlopig ingewikkeld. Feminisme heeft vrouwen jarenlang geprobeerd te bevrijden van seksuele schaamte, en toch verlangen sommige vrouwen nu juist naar fantasieën die raken aan onderwerping en vernedering. “Een vrouw met fantasieen over onderdanigheid kan absoluut feminist zijn,” zegt Van de Lande. “Maar het is wel belangrijk om na te denken over waar ze vandaan komen.”

Wellicht is dat uiteindelijk productiever dan doen alsof alle seksuele voorkeuren automatisch empowering zijn, of juist automatisch problematisch. Seksueel verlangen hoeft niet politiek correct te zijn. Maar in een cultuur waarin vrouwelijke submissiveness steeds vaker als sexy norm wordt gepresenteerd, is het waarschijnlijk ook niet genoeg om te doen alsof gender geen rol meer speelt in seks. 

Steun LOVER!
LOVER draait sinds de start in 1974 volledig op vrijwilligers en donaties. Wil je dat een van Nederlands oudste feministische tijdschriften blijft bestaan? Help ons door een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier.