Sorry dat ik sorry zei

Waarom vrouwen zich vaker verontschuldigen dan mannen

Beeld door Sara Marie Huisman

Sorry, het spijt me, mijn oprechte excuses! Verontschuldigingen staan erg hoog in mijn woordenboek. Ik vind het nooit erg om mijn excuses te maken of te erkennen dat ik ergens spijt van heb. Al gaat het verder dan dat, en heeft ´sorry´ voor mij inmiddels de rol van stopwoordje bemachtigd. Waarom zeg ik sorry tegen iedereen en alles, terwijl het lang niet altijd nodig is? 

'Sorry, we nemen helaas geen reserveringen aan!' 'Sorry, die dag kan ik helaas niet.' 'Sorry, daar heb ik geen tijd voor.' 'Sorry, dat ben ik helemaal vergeten.' Een greep uit mijn dagelijkse verontschuldigen. En dit zijn dan alleen nog de fysieke verontschuldigen. Als ik het woord 'sorry' intyp op Whatsapp kan ik zeker elke dag nog wat verontschuldigen toevoegen aan mijn lijstje. En waarom? Denk ik echt altijd dat iets mijn schuld is of meen ik het excuus niet altijd? En wat zijn die excuses dan nog waard? 

Mannen en vrouwen 
Ik ben niet de enige die zich veel verontschuldigd in het dagelijks leven. Uit onderzoek van Karina Schumann en Michael Ross uit 2010 blijkt dat mannen en vrouwen dagelijks veelvuldig hun excuses aanbieden. In hun onderzoek Why women apologize more than Men: Gender Differences in Thresholds for Perceiving Offensive Behaviorzoomen ze in op patronen in het verontschuldigingsgedrag van beide geslachten. De mannen en vrouwen die meededen aan het onderzoek hielden in een dagboek bij wanneer ze iemand kwetsten, zelf gekwetst waren, excuses gaven en ontvingen. 

Het onderzoek toonde aan dat vrouwen vaker hun excuses aanbieden in het dagelijkse leven. Wat daarbij vooral opviel was dat vrouwen ook meer meldingen maakte van een situatie waarin iemand gekwetst werd. Mannen uit de onderzoeksgroep gaven aan minder vaak dit soort situaties te ervaren. Beide geslachten boden relatief vaak excuses aan, zodra ze een situatie ervaarde waarin iemand werd gekwetst. Er zit dus een verschil in de behoefte om te verontschuldigen tussen de twee geslachten. 

Zachte taal op de werkvloer 
Amerikaanse onderneemster Tami Reiss herkent zichzelf in de behoefte om zich veel te verontschuldigen. Ze bedacht wat op het risico dat die verontschuldigen overkwamen als zelfondermijning op de werkvloer. Reiss lanceerde een computerprogramma dat, na het downloaden, de getypte woorden in Gmail in de gaten hield. Bij woorden als, 'sorry', 'i think' en 'just' kwam er een rood lijntje onder te staan. Ze merkte bij haarzelf en vrouwelijke collega's dat de plugin zorgde voor effectiever taalgebruik. 

Vooral op de werkvloer wordt duidelijk wat de verzachtende woordkeuzes van de vrouw kunnen betekenen in de harde bedrijfswereld. CEO Joëlle Frijters is werkzaam bij een groot IT-bedrijf en merkt dit verschil ten opzichte van de concurrenten. "Klanten vroegen aan ons wanneer we mobiele applicaties gingen bieden. Dan zeiden we heel eerlijk dat het nog wel anderhalf jaar zou gaan duren. De mannelijke concurrent zei gewoon: we're launching mobile. Terwijl ze net zo veel tijd nodig hadden om het te ontwikkelen." 

Uit de genderfabriek 
Volgens Marinel Gerritsen, hoogleraar interculturele bedrijfscommunicatie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, is het verschil tussen het taalgebruik van mannen en vrouwen niet heel groot. Wel nemen ze een andere rol aan in een gesprek. Volgens Gerritsen is dat terug te leiden naar de sociale constructie van gender. Jongens en meiden worden van jongs af aan in hun sociale omgevingen vaak gekoppeld aan bepaalde eigenschappen en vaardigheden. Zo bouwen meiden een hechte en affectieve band op met andere meiden en spelen jongens vaker in grote groepen waar competitie heerst. 

Het verschil in gespreksvoering zou dus een van de vele gevolgen kunnen zijn van de stereotyperende werking van maatschappelijke gender constructies. In de documentaire Man Made van 2Doc gaat Sunny Bergman opzoek naar de stereotyperende maatschappelijke kijk op mannelijkheid. Ze komt uit op een school in IJsland waar ze al dertig jaar 'gender compensatie' lessen geven. 

De meiden leren hoe ze ruimte kunnen innemen en angsten overwinnen, terwijl de jongens over hun gevoelens leren praten en zacht leren spelen. De directrice van de school heeft gender zo belangrijk gemaakt, om de kinderen meer vrijheid te geven. "Gender zal altijd de meest dominante variabele in je leven blijven. Die variabele werkt als een kooi." 

Nederlandse auteur Vreneli Stadelmaier denkt ook dat oorzaak voor de zachte vorm van communicatie en de behoefte om jezelf steeds te verontschuldigen die vrouwen hebben ligt bij de opvoeding. "Wij hebben geleerd om brave, bescheiden meisjes te zijn, die in harmonie leven met hun omgeving. Sorry zeggen is een manier om jezelf klein te maken." Wel zegt Stadelmaier dat dit niet betekent dat je nooit meer sorry mag zeggen. "Het is vooral belangrijk van jezelf te weten waarom je sorry zegt, en daar je gedrag op aan te passen. En excuses kunnen soms heel krachtig zijn, mits echt gemeend." 

Ook Brigitte Grésy, lid van de Hoge Raad voor gelijkheid tussen vrouwen en mannen, stelt dat het sorry zeggen voortkomt uit de 'genderfabriek'. "Kleine jongens leren om stoer te zijn en zichzelf te laten gelden, terwijl kleine meiden gestuurd worden richting zorgtaken en elegantie. We verontschuldigen ons, omdat we in een gestereotypeerde wereld leven.” 

Een gemeend excuus? 
Maar wil dat zeggen dat we onze excuses altijd menen? Volgens Amerikaanse psycholoog Harriet Lerner zijn er verschillende redenen voor vrouwen om sorry te zeggen. "Voor de een is het een uiting van een gebrek aan zelfvertrouwen, of een onbewuste tactiek om kritiek te vermijden, al voordat die is geuit. Terwijl voor de ander sorry niets meer dan een stopwoordje is, een overblijfsel uit de kindertijd." 

Dat sorry een dominant plekje heeft gekregen in het vocabulaire is dus duidelijk, maar misschien verliest het hier en daar ook zijn betekenis. Zo schrijft Marcel Levi in het Parool: "In 1976 zong Elton John Sorry seems to be the hardest word. Inmiddels is sorry juist een van de makkelijkste, maar helaas betekenisloze woorden geworden. Welgemeende verontschuldigingen blijven echter voor sommige mensen een onneembare horde." 

Te veel sorry doet niet alleen afbreuk aan de oprechtheid van het woord, maar ook aan de positie van de vrouw die het zegt. Je te vaak verontschuldigen toont een bepaalde onderdanigheid die de kracht van een vrouw op de werkvloer ondermijnt. Stadelmeier neemt een voorbeeld in een vergadering waarbij een excuus juist negatieve gevolgen heeft. "Als je in een vergadering zegt, ‘sorry, maar mag ik een vraag stellen’, dan zullen mensen je minder serieus nemen.”

Uiteindelijk is het niet erg om je te verontschuldigen, al is het maar om een gesprek soepeler te laten lopen of empathie bij de ander op te wekken. Maar het is misschien wel tijd om kritisch te kijken naar je eigen verontschuldigingen. Meen ik wat ik zeg en zeg ik het niet omdat ik mezelf kleiner wil maken? Sorry is namelijk een mooi woord, omdat het wat kan betekenen. Het is geen schuldbekentenis, maar een erkenning van de ander en juist om die kracht te behouden verdient het oprechtheid.