De mythe van de korte rokjes

Over victim blaming en verantwoordelijkheid nemen

261011 beeld door Hannah Vonk

Afgelopen week zijn op internet duizenden video’s ontdekt waarin vrouwen tijdens het jaarlijkse Oktoberfest in München stiekem onder hun rok zijn gefilmd. Dat gebeurde op het Teufelsrad, een snel draaiend rad waarbij rokken vaak omhoog kruipen. Sommige video’s zijn miljoenen keren bekeken.

Schandalig natuurlijk, vond de organisatie, en daarom zijn dit jaar maatregelen genomen. Er kwamen extra beveiligers om filmende mannen op hun vingers te tikken. Er kwam een landelijke campagne om mannen het verschil te leren tussen hufterig gedrag en goed fatsoen. De volledige opbrengst van het Oktoberfest werd gedoneerd aan stichtingen die strijden tegen gendergerelateerd geweld. Tot slot oefende de organisatie politieke druk uit om de accounts op te sporen, de filmpjes offline te halen en forse boetes uit te delen aan degenen die de walgelijke video’s hadden verspreid.

Klinkt dit te mooi om waar te zijn? Dat is het ook. Natuurlijk gebeurde dit allemaal niet. De organisatie bedacht iets anders om het wangedrag van mannen tegen te gaan: alle vrouwen kregen een gratis fietsbroek. Even tenenkrommend is de veelvoorkomende reactie op het nieuwsbericht: “Tja, als je in je dirndl op het Teufelsrad gaat zitten, wat verwacht je dan?!”

Victim blaming
Slachtoffers van grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, zelfs van femicide, krijgen vaak zelf de schuld van het geweld dat hun wordt aangedaan. Die victim blaming gebeurt overal: in de media, in de rechtspraak, op de socials, in de samenleving. Té vaak wordt gevraagd wat de slachtoffers hebben gedaan, of juist nagelaten, om een aanvaller te provoceren of af te schrikken. Bij andere misdrijven, zoals inbraken, autodiefstal en zakkenrollen, gebeurt dat zelden of nooit.

Wanneer het zoveelste geval van sextortion, (groeps)verkrachting, spiking of femicide in het nieuws komt, dan zie je die victim blaming terug in reacties als:
“Dan had ze maar geen naaktfoto van zichzelf moeten appen naar haar vriendje.”
“Waarom fietste ze daar in het donker, in haar eentje?”
“Ze had niet zoveel moeten drinken.”
“Wat bezielde haar om met hem mee naar huis te gaan?”
“Zo’n kort rokje, dat naveltruitje… ze had beter iets anders aan kunnen trekken naar dat feestje.”
“Ze haalde het bloed onder zijn nagels vandaan.”

Alsof dronkenschap, korte rokjes en flirten grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld rechtvaardigen. Het maakt geen ene moer uit hoe laat het is of met wie ze meegaat: zonder expliciete consent blijf je met je poten van een ander af.

Elektrische beha
Er zijn diverse anti-verkrachtingsproducten te koop, waarmee vrouwen zichzelf zouden kunnen beschermen. De bekendste is pepperspray, die in de meeste landen overigens verboden is. Hieronder staan nog een paar bedenksels.

• Nagellak en rietjes, waarmee vrouwen kunnen testen of er GHB, Xanax of Rohypnol in hun drankje zit. Uit onderzoek bleek dat deze testmethodes niet betrouwbaar zijn.
• Een sleutelhanger met een alarm dat na activering een sirene tot wel 140 decibel produceert. Dit zou aanvallers desoriënteren en omstanders alarmeren.
• De stinkarmband die na activering een sterke geur vrijgeeft. De geur, een soort mix van rotte eieren en vieze sportsokken, zou een lustverlagend effect hebben op potentiële verkrachters.
• Het vrouwencondoom met weerhaakjes aan de binnenkant, de ‘Rape-Axe’, dat vrouwen preventief in hun vagina kunnen inbrengen. Wanneer een man onuitgenodigd penetreert, komt zijn penis vast te zitten in de huls. Die kan vervolgens alleen chirurgisch verwijderd worden.
• Een tampon met een ijzeren naald erin, de ‘FemDefence’, die elke binnendringer een flinke prik geeft.
• Een beha met ingebouwde sensoren en gps. Zodra iemand er hard in knijpt, activeert het circuit een krachtige stroomstoot die de aanvaller uitschakelt. De elektrische beha waarschuwt ook direct hulpdiensten.
• De harige legging: behaarde panty’s zouden zó onaantrekkelijk zijn dat elk seksueel verlangen ter plekke verdampt.

Er zijn ook ‘ludieke’ vondsten. Neem de scheurbestendige onderbroek, een soort hi-tech kuisheidsgordel met een vernuftig codeslotje. De crowdfunding voor dit artikel bleek achteraf bedoeld om de onzinnigheid van anti-verkrachtingsproducten te ontmaskeren.

Hardnekkige mythes
Al die ‘hulpmiddelen’ dragen een impliciete boodschap uit: vrouwen moeten zelf zorgen voor hun eigen veiligheid en bescherming. Dit is de eerste denkfout. Daarmee wordt de verantwoordelijkheid naar de slachtoffers gelegd, terwijl die uitsluitend ligt bij degene die over een grens gaat, die stiekem iets in iemands drankje doet, die hen ongevraagd aanraakt of filmt, die aanrandt en verkracht.

Daarnaast versterken deze middelen misvattingen over seksueel geweld. Uitvindingen die beweren verkrachting te verhinderen door seksuele opwinding te verminderen, houden een hardnekkige mythe in stand. Seksueel geweld heeft namelijk niets met lust of verlangen te maken. Het draait om macht, controle, entitlement, agressie en een gevoel van superioriteit. Verkrachting is geen onvermijdelijk bijproduct van seksuele opwinding.

Een andere mythe is dat de kleding van vrouwen seksueel geweld kan uitlokken of juist voorkomen. Dat klopt niet. Korte rokjes triggeren geen seksueel geweld, net zomin als hoofddoekjes, steunkousen en babyrompertjes vrouwen en meisjes ervoor behoeden. Geen enkel kledingstuk is asking for it.

De meeste hulpmiddelen zijn ontworpen voor situaties die het minst vaak voorkomen. Ze richten zich op aanvallen door onbekenden, de ‘man in de bosjes’. Echter, de meeste daders zijn bekenden, zoals vrienden, collega’s en familieleden, en de meeste misdaden vinden plaats in een vertrouwde of huiselijke omgeving.

Tot slot hebben zelf meegenomen ‘wapens’, zoals pepperspray, als nadeel dat ze ook tégen je gebruikt kunnen worden. Ook het effect van middelen die omstanders alarmeren, wordt zwaar overschat. Omstanders grijpen zelden in.

Niet alle mannen, wel alle vrouwen
Eén op de vier vrouwen in Nederland is slachtoffer van seksueel geweld.
Zeker de helft van de vrouwen heeft fysiek grensoverschrijdend gedrag ervaren.
Vrijwel alle vrouwen maken seksuele intimidatie mee: thuis, op straat, op het werk, online.
En elke acht dagen wordt er in ons land een vrouw vermoord, omdat ze vrouw is.

De cijfers liegen er niet om. En vrouwen doen al meer dan genoeg om zichzelf te beschermen. Maar het zal nooit genoeg zijn zolang mannen geen verantwoordelijkheid nemen en elkaar niet aanspreken op fout gedrag.

Lees ook:
Symboolpolitiek en schijnveiligheid redden geen vrouwenlevens
Wij eisen de macht op
Seksueel geweld: de pandemie die maar niet overgaat
How not to harass women

Steun LOVER!
LOVER draait uitsluitend op vrijwilligers en donaties. Wil je dat het oudste Nederlandse feministische tijdschrift blijft bestaan? Help ons met een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier.
Meer LOVER? Volg ons op Instagram, LinkedIn en Facebook.