Iedereen een X of niks #3
Pleidooi voor afschaffing van sekseregistratie
260131 Beeld door Julie Rosebud
Het lijkt zo vanzelfsprekend, die V of M of – sinds kort – X in je paspoort. Maar waarom wordt sekse nog vastgelegd? Voor de wet is iedereen tegenwoordig immers gelijk. Waarom schrappen we die hele sekseregistratie niet gewoon uit de BRP? In deel 3: praktische gevolgen
In mijn eerste artikel beschreef ik waarom sekse als juridische entiteit overbodig is geworden. In het tweede artikel legde ik uit dat de binaire indeling van vrouwtjes en mannetjes, biologisch gezien, niet zo vanzelfsprekend is als menigeen veronderstelt. In dit derde en laatste deel komen praktische gevolgen aan bod wanneer we sekse schrappen uit de Basisregistratie Personen (BRP).
Ten onrechte wordt vaak gedacht dat sekseregistratie nu eenmaal nodig is. Niets is echter minder waar. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat afschaffing ervan praktisch haalbaar en prima uitvoerbaar is, zie bijvoorbeeld de onderzoeken van jurist Pieter Cannoot, van het wetenschappelijke bureau van Groen-Links en van onderzoeks- en adviesbureau Panteia.
Roze en blauwe sokjes
Eerst even dit, speciaal voor degenen die na de vorige twee artikelen in de gordijnen zijn geklommen. Mijn pleidooi voor afschaffing van sekseregistratie impliceert niet dat ik elke genderaanduiding afwijs. Je mag het nog steeds over vrouwen en mannen hebben. Je kunt je kind gewoon nog dochter of zoon noemen, en – als je daar behoefte aan hebt – roze of blauwe sokjes breien. Ik heb alleen bezwaar tegen sekse als juridische entiteit.
Reizen
Het afschaffen van sekseregistratie levert enkele praktische hobbels op. Om maar met het grootste knelpunt te beginnen: Europese wetgeving en internationale luchtvaartverdragen vereisen dat sekse in paspoorten vermeld staat. Dit lijkt me redelijk eenvoudig op te lossen: als ‘niks’ niet kan, dan maar iedereen een X. Net zolang tot de rest van de wereld eraan gewend is. Die X kan momenteel alleen via de rechtbank; het zou een stuk minder omslachtig zijn wanneer gemeentes deze bevoegdheid krijgen. Voor de ID-kaart is deze belemmering er niet: in Europees verband is afgesproken dat sekse hierop niet hoeft.
Met een paspoort of ID-kaart zonder seksevermelding kom je sommige landen niet of moeilijk binnen. Mensen met een X – of een V of M die volgens de dienstdoende douanebeambte niet past bij hun uiterlijk – ervaren die problemen nu al. Reizen binnen Europese lidstaten levert naar verwachting geen problemen op.
Diversiteitsbeleid
Voor onderzoek naar diversiteit en inclusie lijkt sekseregistratie wellicht handig. Hoe meet je anders sekseverschillen in schooluitval en salaris? Simpel: op precies dezelfde manier waarop nu onderzoek wordt gedaan naar discriminatie van – en beleid wordt gemaakt voor – mensen met een beperking, van LHBT+’ers en van Zwarte mensen. Functiebeperkingen, geaardheid en huidskleur staan per slot van rekening ook niet in de BRP. Hetzelfde geldt voor medisch onderzoek onder verschillende bevolkingsgroepen. Ook hiervoor is geen BRP-registratie nodig.
Zwangerschapsbescherming
In wetgeving en cao’s staan bepalingen over zwangerschap met termen als ‘vrouw’ en ‘(aanstaande) moeder’. Het gaat hier echter niet om het feit dat iemand een vrouw is, maar dat iemand zwanger is. Om zwangeren te beschermen blijft wetgeving nodig. De vermelding dat de zwangere een vrouw is, voegt daar niets aan toe.
Afstammingsrecht
In wetgeving over afstamming staan nog de woorden ‘moeder’ en ‘vader’. De oplossing? Vervang deze juridische categorieën door ‘ouder 1’ en ‘ouder 2’, zonder verder iets te wijzigen in hun rechten en plichten. Deze benamingen sluiten ook beter aan bij de maatschappelijke werkelijkheid.
Antidiscriminatiewetgeving
Volgens de Nederlandse grondwet moet iedereen gelijk worden behandeld. De wetgeving bevat een rijtje verboden discriminatiegronden, waaronder geslacht. Dat lijkt helder, maar maakt bescherming van trans en non-binaire mensen fragiel; alles hangt namelijk af van hoe een rechter ‘geslacht’ interpreteert. Een recente uitspraak van het Supreme Court vorig jaar in het Verenigd Koninkrijk maakt dit pijnlijk duidelijk. Door de mogelijkheid van een X in het paspoort heeft onze overheid non-binaire genderidentiteiten formeel erkend als ‘derde gender’. Sekseregistratie in de BRP is echter geen garantie voor bredere wettelijke erkenning en bescherming, en is in dit kader dus ook niet nodig. Net als bij diversiteitsbeleid kan discriminatie op grond van geslacht of genderidentiteit op dezelfde wijze bestreden worden als andere gronden die ook niet in de BRP staan, zoals huidskleur en functiebeperking.
Bevolkingsonderzoeken
Nederland kent drie periodieke, landelijke bevolkingsonderzoeken. Voor twee daarvan, namelijk borstkanker en baarmoederhalskanker, worden alleen vrouw-geregistreerden uitgenodigd. Daar gaat het nu al soms mis: er zijn vrouwen zonder borsten of baarmoeder die toch een uitnodiging krijgen, en er zijn trans mannen met borsten en/of baarmoeder die er géén ontvangen. Het is handiger om deze oproepen, net als de griepprik, via de huisarts te laten verspreiden. Daar hoeft geen BRP aan te pas te komen.
Systemen
Voor het afschaffen van sekseregistratie moeten ict-systemen en regelingen worden aangepast. Denk aan ‘computer says no’, wanneer een hokje niet is aangevinkt. Ook de Paspoortwet en -uitvoeringsregeling moeten worden aangepast Dat brengt kosten met zich mee, en dat geldt mogelijk ook voor het instrueren van medewerkers.
Topsport
Een tak van sport (pun intended) waarin fysieke verschillen uitermate belangrijk zijn, is topsport. Dat zal niet veranderen. Er zijn maar weinig volwassenen van 1,50 meter die op hoog niveau basketballen, ik bedoel maar. Topsport kent een strikte seksescheiding in vrouwen- en mannencategorieën. De toelating van trans mensen bij de Olympische Spelen en andere competities op hoog niveau zijn nog steeds punt van discussie en wispelturigheid bij sportorganisaties. Wellicht wordt het tijd om eens na te denken over andere criteria. Bijvoorbeeld categoriseren naar gewicht, net zoals in de bokssport gebruikelijk is. Of naar spiermassa, vetmassa of lengte. Een groep weldenkende mensen kan hier vast iets op verzinnen.
Iedereen een X… of niks
Dit is het laatste artikel van het drieluik over de onzin van sekseregistratie. Juridisch heeft deze geen enkel nut meer. Daarnaast zijn er biologische, wetenschappelijk onderbouwde argumenten die de oorspronkelijke invoering ervan onderuit schoffelen. Omdat sekseregistratie verankerd is in wet- en regelgeving, vraagt afschaffing ervan wel om enkele tekstuele aanpassingen. Deze zijn met een beetje politieke wil prima door te voeren.
Stoppen met het optekenen van sekse bespaart een kleine groep mensen een hoop gedoe en geld. Het moet een gruwel zijn om met een deskundigenverklaring naar de rechtbank te moeten om formele erkenning te krijgen voor je bestaan. En voor alle anderen maakt het geen bal uit of er een hokje is aangevinkt of niet.
Dus schaf die onzinnige sekseregistratie af. Iedereen een X. Of nog beter: niks.
Meer lezen?
Lees ook het eerste artikel over de juridische achterhaaldheid van sekseregistratie en het tweede artikel met biologische argumenten.
Steun LOVER!
LOVER draait uitsluitend op vrijwilligers en donaties. Help ons door een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier.