Hoe de VS afstevenen op een autocratie
En waarom dat slecht nieuws is voor ons allemaal
260218 Beeld door Eva Jansen
De Verenigde Staten schuiven in rap tempo richting een autocratie. Mensenrechten worden uitgehold, democratische instituties ondermijnd en machtsvertoon genormaliseerd. De vraag is niet óf dit ook Europa raakt, maar wanneer en hoe.
Na één jaar Trump 2.0 is de schade al indrukwekkend. De persvrijheid staat onder druk door openlijke aanvallen op journalisten en onafhankelijke media. De overheid perkt de vrijheid van meningsuiting en het recht op protest in: demonstranten worden hard aangepakt en bestempeld als binnenlandse terroristen. Universiteiten en maatschappelijke organisaties die zich niet conformeren aan het conservatieve gedachtegoed, worden in diskrediet gebracht. Critici en klokkenluiders zijn steeds vaker doelwit van vergeldingsacties. Rechters en advocaten worden weggezet als vijanden van het volk. Deportaties vinden plaats zonder eerlijk proces. Migranten en vluchtelingen fungeren als zondebok voor alles wat misgaat in de samenleving. Het leger wordt ingezet voor binnenlandse doeleinden. Surveillance op straat wordt uitgebreid, maar het toezicht op bedrijven en corruptie juist afgezwakt. Internationale mensenrechten worden ondermijnd of genegeerd.
Dit zijn geen losstaande incidenten. Dit is beleid.
Project 2025 is een zorgvuldig uitgedacht en concreet draaiboek voor een machtsgreep, opgesteld door een aantal conservatieve organisaties, en betaald door de allerrijksten in de VS. In januari 2025, op de dag dat Trump weer president werd, trad het in werking. Het doel? De Amerikaanse overheid fundamenteel hervormen en de samenleving onderwerpen aan één ideologie: het christo-fascisme. Dat gaat niet in één klap, maar via vele kleine stappen die samen een grote sprong achteruit vormen. Ambtenaren worden vervangen door loyale partijgangers, checks and balances ontmanteld, onafhankelijke instituties uitgehold. En Big Tech maakt het mogelijk dat dit alles in een razend tempo en schier onzichtbaar gebeurt. Lees vooral ook het huiveringwekkende betoog van Roxane van Iperen.
Wat heeft dit met feminisme te maken? Alles.
Autocratie en gendergelijkheid zijn fundamenteel onverenigbaar. Waar macht zich concentreert en tegenspraak verdwijnt, zijn onderdrukte, ondergerepresenteerde en achtergestelde groepen de eerste die de klappen opvangen. Vrouwen, trans en non-binaire personen verliezen als eerste hun - recent verworven - rechten. Dat is geen toeval. Conservatieve ideologieën leunen zwaar op rigide genderrollen. Waar het gezin als hoeksteen van de samenleving geldt, verworden identiteit, eigenheid en seksualiteit tot moreel slagveld.
We zien het in de VS al gebeuren. Maatregelen tegen discriminatie worden teruggedraaid. Reproductieve rechten staan gigantisch onder druk. Gezondheidszorg bij soa’s wordt afgeschaald en voedselbonnen voor de allerarmsten worden afgeschaft. Boeken worden verboden en universiteiten gecensureerd. Non-binaire identiteiten worden ontkend en geridiculiseerd, en transzorg wordt ingeperkt of gecriminaliseerd. Diversiteit wordt afgedaan als ‘linkse hobby’ en neergezet als bedreiging voor de traditionele normen en waarden. Dat is slecht nieuws voor velen. En de impact voor Zwarte vrouwen, migranten, mensen met een beperking, queer en trans personen is driedubbel.
Zie ook het schrikbarende tempo waarin de VS klimaatmaatregelen terugschroeven. Autoritaire regimes ontkennen of bagatelliseren klimaatverandering, omdat echte klimaatactie botst met de belangen van grote bedrijven. Maar klimaatverandering treft vrouwen en meisjes wereldwijd het hardst, zeker in arme landen. Voedselonzekerheid, watertekorten, gedwongen migratie... de toename van seksueel geweld in crisissituaties behoeft allang geen betoog meer. Wie klimaatbeleid afbreekt, voert de facto een oorlog tegen vrouwen.
De recente spanningen in Minnesota laten zien hoe broos de situatie is. Hard ingedrukte protesten, militarisering van politieoptreden, een retoriek die bewust escaleert. De angst is reëel dat Trump chaos nodig heeft om zichzelf te positioneren als de enige die de law and order kan herstellen. Een uitgelokte crisis kan dienen als excuus om verkiezingen te saboteren of die hele midterms in november te cancelen – of op z’n minst te beïnvloeden.
Dit scenario is geen complottheorie, maar een beproefde autoritaire strategie.
Autocratie begint niet wanneer er verkiezingen worden afgeschaft, maar wanneer mensen het normaal gaan vinden dat sommige stemmen minder tellen. Wanneer kritiek wordt weggezet als verraad. Wanneer veiligheid wordt uitgeruild voor vrijheid. Wanneer vrouwenrechten worden weggezet als bedreiging voor traditionele waarden.
De vraag is niet óf dit ook Europa raakt, maar wanneer en hoe. De VS fungeren al decennia als big brother, als voorland. Wat daar genormaliseerd wordt, sijpelt door.
We kunnen blijven dubben of Trump wel of niet fascistische trekjes vertoont. We kunnen elkaar of onszelf verwijten dat we pas wakker werden toen hij Groenland opeiste. We kunnen vergelijkingen met die andere despoot te vérgaand vinden. We kunnen blijven huiveren bij de zoveelste Epstein-file. We kunnen ongelovig ons hoofd blijven schudden om Trumps abjecte en doorzichtige leugens. Maar laten we vooral niet denken dat dit vanzelf overwaait. En laten we in afwachting daarvan ook niet zwijgen ‘om de lieve vrede te bewaren’. Wie de feiten wegrationaliseert, is ziende blind.
Dat Trump zelf steeds vaker in slaap valt tijdens bijeenkomsten, worstelt om uit zijn woorden te komen en zichtbaar aftakelt, is geen reden tot geruststelling. Integendeel. In de coulissen staat de vicepresident al warm te draaien, gesteund door miljardairs en (tech)oligarchen die stabiliteit willen voor hun kapitaal. Democratie zal ze worst wezen. Vance belichaamt een nieuwe generatie autoritaire leiders: minder clownesk dan Trump en des te gevaarlijker.
Het goede nieuws? Autoritaire systemen zijn bang voor solidariteit. Voor allianties. Voor mensen die weigeren zich te laten verdelen. De megalomane monsters van deze tijd zijn niet onverslaanbaar, maar alleen als we ze bij naam durven noemen. En wanneer we beseffen wie er het meest te verliezen hebben.
Ik vrees dat het eerst erger wordt, voordat het beter wordt. En ik hoop uit het diepst van mijn hart dat ik ongelijk krijg.
Steun LOVER!
LOVER draait uitsluitend op vrijwilligers en donaties. Wil je dat Nederlands oudste feministische tijdschrift blijft bestaan? Help ons door een (eenmalige) donatie. Elke euro is welkom en wordt gewaardeerd. Meer informatie vind je hier.