271010 0
271010 0
Janiek Kistemaker • 27 okt 2010

Verwende prinsesjes (1)

Het sprookje van religieuze hoogachting

Pas bij de derde boekwinkel hadden ze het en werd het mij als een broodje dat warm uit de oven kwam (“net vanmorgen binnengekomen”) aangereikt: Verwende prinsesjes – Portret van de Nederlandse vrouw van Elma Drayer. Een boek dat bedoeld lijkt om verontrustend te zijn, want Drayer komt tot de conclusie dat veertig jaar na Joke Kool-Smit 'het onbehagen bij de vrouw' bij ons geheel verdwenen is. Ten onrechte bovendien. Op het LOVER weblog  wil ik de komende weken telkens een stelling uit het boek naar voren halen en de lezers uitnodigen daarop te reageren. 

Zes sprookjes ontrafelt Elma Drayer in haar boek. “Jonge meisjes gaan massaal gebukt onder de ‘seksualisering van de samenleving’. Werkende moeders hebben het héél erg zwaar. Crèches zijn slecht voor de kinderziel. Islamitische hoofddoekjes moet je zien als onschuldige lapjes stof. Emancipatie vooral als ‘keuzevrijheid’. En vrouwen zijn eigenlijk verfijndere wezens: als zij het voor het zeggen hadden, dan was de kredietcrisis nooit uitgebroken.” We beginnen met de hoofddoekjes.

In het hoofdstuk Het sprookje van de religieuze hoogachting betoogt Drayer dat uit naam van God overal op aarde vrouwen “verstopt, verhuld, bedekt, vernederd, verminkt en nederig gehouden” worden. “Houdt God eigenlijk wel van vrouwen?” vraagt zij zich af. Zij is dan ook zeer verbaasd over de tolerantie die in ons land aan de dag wordt gelegd jegens openlijke onderdrukking van vrouwen op religieuze gronden. Twee voorvallen uit onze recente geschiedenis haalt zij aan om die verbazing op de lezer over te brengen. Beide gebeurtenissen zijn indertijd ook op het LOVER weblog becommentarieerd: hier en hier.

In april van dit jaar kwam de Hoge Raad met een uitspraak in het proces van het Clara Wichmannfonds tegen de Staat inzake het gedogen van het vrouwenstandpunt van de SGP. De Staat werd daarin verplicht stappen te ondernemen om de SGP te bewegen het passief kiesrecht open te stellen voor vrouwen binnen hun partij. Geheel onverwacht kreeg de SGP van verschillende kanten steunbetuigingen. Waarom zo streng reageren op iets dat slechts “politiek-religieuze folklore” is, waar niemand echt last van ondervindt? “Ronduit onbegrijpelijk”  noemt Elma Drayer deze reacties. “Stel, een politieke partij onthoudt zwarten op grond van haar negerstandpunt het passief kiesrecht. Zou de seculiere buitenwacht haar dan ook in bescherming nemen tegen een ‘doorgeslagen gelijkheidsdenken’?

Een ander incident was de rel die in de media ontstond toen Femke Halsema zich in een interview met De Pers had uitgesproken over hoofddoekdragende vrouwen. “Ik zal hun rechten niet aantasten daarin. Maar ik kan niet wachten op het moment waarop ze in vrijheid hun hoofddoek zullen afslingeren. Ik zie het liefst elke vrouw in Nederland hoofddoekloos.” Halsema trof vooral het verwijt dat zij zich hiermee in het integratiedebat bij de 'islam-bashers' schaarde. Drayer vindt dat “voor een ban op de boerka  alles te zeggen valt” en ook een “hoofddoektaboe voor vrouwen die bij overheidsinstanties werken” krijgt haar steun. En verder deelt zij de hoop van Femke Halsema dat moslima’s ooit zelf de hoofddoek taboe verklaren. Want: “Elke moslimhoofddoek, hoe vrijwillig of modieus ook omgeknoopt, verspreidt hetzelfde bericht: ik leg mijzelf als vrouw beperkingen op, omdat de mannen om mij heen worstelen met hun libido.”

Aan het eind van haar betoog stelt Elma Drayer dat het goed zou zijn als overheid en publieke opinie een duidelijk nee zouden laten horen tegen deze vormen van “religieus geïnspireerd  seksisme”. “Hierin openbaart zich immers een principekwestie van jewelste: de bereidheid dan wel weigering om mallotige opvattingen over het vrouwelijk wezen te honoreren. De bereidheid dan wel weigering om de mensenrechten te beschouwen als universeel en ononderhandelbaar.”

Wat vinden LOVER lezers van deze stelling?

Een verkorte versie van dit hoofdstuk uit het boek van Elma Drayer is te lezen op de site van het dagblad Trouw.

Lees ook de nummers twee en drie uit deze serie!

Uw reactie

Uw reactie

janiek

maandag 1 nov 2010 00:00

Ik vind dat Marielle en Tamar de kern heel goed raken. Om een religieuze metafoor te gebruiken: het is altijd makkelijker om de splinter in het oog van een ander gewaar te worden dan de balk ik je eigen oog. En er zou beslist meer onbevooroordeelde aandacht moeten zijn voor de meningen en beleving van de vrouwen over wier hoofden deze discussie gaat. Kleding heeft heel sterk met betekenisgeving te maken en ik vermoed dat de betekenis die Drayer aan de hoofddoek geeft weinig te maken heeft met de betekenis die zij voor de draagsters ervan vandaag de dag heeft.

Verder vind ik de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en het VN Vrouwenverdrag een groot goed, maar vraag ik me tegelijkertijd af of je de intenties achter deze verdragen recht doet met het criminaliseren van de uitingen waar het in het artikel van Drayer om gaat. Dat je verraad zou plegen aan deze principes door dat niet te doen en daardoor iets wat je als onderdrukking ziet zou honoreren, is een drogredenering.

Tamar

maandag 1 nov 2010 00:00

Mooi gezegd van Marielle dat het bijna onmogelijk lijkt te zijn om geen standpunt in te nemen. Ik weet nog dat ik in Kanaleneiland woonde en dat ik bij elk gehoofddoekte meisje weer het gevoel had dat ik er iets van moest vinden. Maar het is allereerst belangrijk om helder te krijgen waaróm wij zo nodig iets moeten vinden van hoofddoekjes, of van andere religieuze uitingen die als vrouwonvriendelijk worden beschouwd. Ik vind het zelf ook schrijnend als iemand met het argument op komt zetten dat de hoofddoek ervoor zorgt dat mannen niet op het verkeerde pad worden gebracht, omdat het - en dat is klassiek seksisme - vrouwen verantwoordelijk houdt voor hun objectivering. Maar dit gebeurt zo vaak en er is niet vaak een groot maatschappelijk debat over "westerse" vormen van objectivering van vrouwen. Toen er gediscussieerd werd over de documentaire van Sunny Bergman vond Cisca Dresselhuys het onzin om het photoshoppen van rimpels in tijdschriften te verbieden. Terwijl zij degene was die wél heel stellig vond dat een vrouw met een hoofddoek niet op haar redactie kon werken omdat ze nooit feminist kon zijn. Ik vermoed dat er - onbewust - een vorm van xenofobie meespeelt. De eerste keer dat ik als Brabants meisje uit een wit dorp in de grote stad ging wonen vond ik het wennen, al die mensen die er anders uitzagen, en waarover zoveel te doen was in de media. Van die mensen die allemaal eng en homofoob en gewelddadig zouden zijn. De angst voor de overweldigende aanwezigheid voor de ander. Als je af en toe in contact komt met de mensen om wie het gaat en erachter komt dat al die spookbeelden opgeblazen vooroordelen zijn, ga je al snel anders naar dit soort dingen kijken. Het is niet voor niets dat Wilders juist in de provincie, waar helemaal niet zoveel "allochtonen" wonen, zoveel stemmen krijgt. De angst voor de overweldigende ander leeft daar veel meer omdat die niet weggenomen kan worden door de relativering van de werkelijkheid. Ik denk dat een heel stuk van de hoogopgelopen emoties in het hoofddoekdebat te maken heeft met de emoties die bij xenofobie horen. Het zou nuttig zijn als mensen als Drayer en Dresselhuys zich niet alleen bewust zouden zijn van seksisme, maar ook van het bestaan van (hun eigen) xenofobie.

Dat brengt mij op het volgende punt. Elma Drayer spreekt over religieus seksisme, alsof dat een heel andere soort seksisme zou zijn dan niet-religieus seksisme. Ik vraag me alleen af in hoeverre je hier zo'n sterk onderscheid in moet maken. Alledaagse normen en vanzelfsprekendheden kunnen net zo sterk, zo niet sterker zijn dan religieuze normen. Vooral omdat ze zo vanzelfsprekend zijn en daarmee niet ter discussie worden gesteld. Als er nou eens net zoveel discussie over de objectivering van "nederlandse" vrouwen zou zijn als over die van "allochtone" vrouwen (twee groepen die volgens mij elkaar niet uitsluiten, al lijkt dat in het debat vaak zo)....

elma O

zondag 31 okt 2010 00:00

goed artikel van elma drayer, ik citeer:
"Want als God Zijn vrouwelijke schepselen zo hoogacht, dan laat Hij dat op wel héél omslachtige wijze merken." vooral die (omslag)doek verwijzing.
maar voor mij is die religieuze poot van de discussie niet zo interessant. interessanter vind ik dat door het misbruik van die goddelijke hoogachting vrouwen zoveel rechten zijn en worden onthouden.
ik wil dezelfde rechten en plichten als mijnheer, en eventueel wat wettelijke hulp kunnen inroepen tijdens de onderhandelingen aan de keukentafel.
en wie weet toch maar een verplichte huwelijkscursus voor alle trouwlustigen?
dan kunnen we niet zeggen dat we het niet hebben geweten indertijd.
en dat anderhalve prinsesje dat er misbruik van maakt. nou ja, ik vind dat verwerpelijk en gênant, maar eerst maar die rechten en plichten.
mijnheer de multimiljonair hoeft van mij nu ook nog geen betaald werk te zoeken.
gr elma

janiek

vrijdag 29 okt 2010 00:00

@Susan: het is zeker de moeite waard om het hele artikel te lezen op de site van Trouw. Ik denk dat Elma Drayer bedoelt dat wij door de tolerantie ten opzichte van de uitingen van religieus geïnspireerd seksisme die zij signaleert mallotige opvattingen honoreren en het universele karakter mensenrechten onvoldoende serieus nemen. Dat we niet principieel genoeg zijn.

Marielle

vrijdag 29 okt 2010 00:00

Wat mij vooral stoort in een discussie als deze is dat er haast geen mogelijkheid meer lijkt te zijn om géén standpunt in te nemen. Tegenwoordig ben je óf voor de hoofddoek óf tegen. Maar, het is helaas niet zo simpel. Ik kan genoeg redenen tegen de hoofddoek verzinnen - zoals het moeten bedekken van jezelf omdat mannen zich anders niet in zouden kunnen houden - maar ik kan me ook indenken dat het dragen van een hoofddoek een bepaalde vrijheid met zich meeneemt - je onttrekt je aan de mannelijke blik.
Wie ben ik ook om een ongenuanceerd standpunt in te nemen tegen iets waar ik zelf niet bekend mee ben? Ik kan wel heel hard vinden dat de vrijheid van vrouwelijke SGP-aanhangers belemmerd word, maar dat wil nog niet zeggen dat zij dat ook vinden. Hoogstwaarschijnlijk vinden ook niet al deze vrouwen hetzelfde. Sommige storen zich misschien heel erg aan het feit dat zij minder rechten hebben, anderen vinden het misschien wel heel erg fijn dat ze deze keuzes niet hoeven te maken. Hetzelfde geldt uiteraard voor de hoofddoek. Deze discussie heeft volgens mij dan ook meer te maken met het feit dat veel mensen zich tegenwoordig niet meer voor kunnen stellen dat iemand bewust en vrijwillig een positie inneemt die door het gros van de mensheid als ondergeschikt wordt beschouwd.